Dlaczego małe spa potrzebuje własnych wskaźników
Strefę wellness w dużym hotelu mierzy się inaczej niż kameralne spa z prywatnymi pokojami. Jeśli prowadzisz taki obiekt, rozważasz franczyzę albo jako inwestor pasywny dostajesz co miesiąc raport z kilku pokoi z wannami, hotelowe dashboardy częściej wprowadzą cię w błąd, niż pomogą. Różnica jest prosta: nie sprzedajesz pojedynczych zabiegów na wspólnej sali, tylko cały pokój na wyłączność, na z góry ustalony blok czasu. Od tego zależy, które metryki mają sens, a które zostaną ładnym wykresem, za którym nie stoi żadna decyzja.
Weźmy przykład Lázně Pramen. Nasz obiekt w praskich Dejvicach ma cztery prywatne pokoje i to one wyznaczają sufit sprzedaży: Złote Źródło (Zlatý pramen) z dwiema wannami dla 2-4 gości, Rubinowe Źródło (Rubínový pramen) z jedną wanną, Szmaragdowe Źródło (Smaragdový pramen), czyli pokój V.I.P. z jedną wanną, oraz Szafirowe Źródło (Safírový pramen) - grota solna ze stołem do masażu, bez wanny. Każdy pokój rezerwuje w całości jedna grupa gości, więc dwóch wanien Złotego Źródła nie da się sprzedać dwóm różnym parom. Jednostką pojemności jest zatem pokój, nie wanna. Kto rozpisze tę pojemność na kartce, ma mianownik dla niemal każdego wskaźnika z tego artykułu.
Ten tekst podaje wzory, nie wartości. Nie publikujemy naszych liczb i nie przedstawiamy cudzych danych porównawczych jako normy: benchmarki w branży spa tak mocno zależą od regionu, formatu i poziomu cen, że liczba przeniesiona z zewnątrz częściej prowadzi do złych wniosków niż do dobrych. Każdy wskaźnik opisujemy tak, żebyś mógł policzyć go z własnego systemu rezerwacji i wiedział, jaką decyzję z niego wyciągnąć. Dobre KPI nie musi ładnie wyglądać w prezentacji. Ma powiedzieć, co zrobić w kolejnym miesiącu: otworzyć dodatkowe okno czasowe, zmienić obsadę zmiany czy ruszyć ceny w słabszy dzień tygodnia.
RevPATH: przychód na dostępną godzinę zabiegową
Najważniejszym wskaźnikiem przychodowym małego spa jest RevPATH (revenue per available treatment hour), czyli przychód na dostępną godzinę zabiegową. To odpowiednik hotelowego RevPAR: pokazuje, jak skutecznie zamieniasz na pieniądze czas, w którym pokoje czekają na gości. Xotels w zestawieniu wskaźników do zarządzania przychodami w spa definiuje go jako przychód z zabiegów podzielony przez iloczyn liczby gabinetów zabiegowych i godzin otwarcia.
W liczniku są więc tylko przychody z zabiegów, czyli z rezerwacji pokoi i z masaży. Pozostałe wpływy, na przykład sprzedaż bonów podarunkowych czy dodatków, prowadź w osobnych pozycjach. Inaczej RevPATH zacznie mieszać sprzedany czas pokoju z pieniędzmi, które z tym czasem nie mają związku.
Mianownik to dostępne pokojogodziny: liczba pokoi, które można sprzedać, razy liczba godzin, przez które są do dyspozycji. W naszym formacie są cztery takie jednostki: Złote, Rubinowe i Szmaragdowe Źródło oraz grota solna Szafirowe Źródło. Przyjmijmy dla rachunku dziesięć godzin pracy dziennie - to założenie na potrzeby przykładu, a nie nasze godziny otwarcia. Cztery pokoje razy dziesięć godzin daje 40 dostępnych pokojogodzin dziennie i właśnie przez tę liczbę dzielisz. Dwie wanny Złotego Źródła nie podwajają pojemności, bo pokój i tak trafia do jednej rezerwacji.
Siła RevPATH polega na tym, że łączy dwie dźwignie naraz: cenę i wykorzystanie. Pokój sprzedany z rabatem i pokój sprzedany po cenie regularnej trafiają do tej samej liczby, więc od razu widać, czy wynik ciągnie wolumen, czy poziom cen. Rozbijaj RevPATH na dni tygodnia i pory dnia. Spadek w dni robocze przed południem prowadzi do innej decyzji (oferta na słabe okno) niż spadek w weekend (raczej obsada i układ bloków). Patrz na trend, nie na pojedynczy miesiąc - wyniki falują z sezonem i nie warto reagować na każde wahnięcie.
Wykorzystanie pokoi: ile dostępnego czasu naprawdę sprzedajesz
RevPATH mówi o pieniądzach, wykorzystanie pojemności - o czasie. Odpowiada na pytanie, jaką część dostępnych godzin rzeczywiście sprzedałeś. Wzór: sprzedane pokojogodziny podzielone przez dostępne pokojogodziny, razy 100. Jeśli w przykładzie z dziesięcioma godzinami masz 40 dostępnych pokojogodzin dziennie i sprzedasz 24, wykorzystanie wynosi 60%. To liczba czysto ilustracyjna, nie nasz wynik. Wykorzystanie gabinetów zabiegowych jako jedną z miar rentowności omawia Spa Profitability Handbook Global Wellness Summit; w formacie z prywatnymi pokojami takim gabinetem jest po prostu pokój.
Licz w godzinach, nie w rezerwacjach, bo bloki mają różną długość. Kąpiel piwna lub winna to blok 1,5 godziny (20 minut w wannie, potem odpoczynek), pakiet V.I.P. trwa 2,5 godziny, a masaż w grocie solnej 30-90 minut. Dziesięć rezerwacji może więc oznaczać zupełnie różne zajęcie pokoju, zależnie od tego, co sprzedałeś.
Drugi poziom to obsada gości. Złote Źródło z dwiema wannami przyjmuje od dwóch do czterech osób, więc śledź liczbę gości na rezerwację na tle tej pojemności. Pokazuje ona, czy miejsca w pokoju są faktycznie wykorzystane, a przy okazji zmienia koszt rezerwacji: napoje i przekąski są wliczone w cenę, więc czwórka zużyje ich więcej niż para. Grotę solną warto pokazywać w raporcie osobno, bo sprzedaje masaże, a nie kąpiele, i ma własny rytm rezerwacji.
Wykorzystanie to diagnostyczny bliźniak RevPATH. Niski RevPATH przy wysokim wykorzystaniu wskazuje na cenę: sprzedajesz dużo, ale tanio. Niski RevPATH przy niskim wykorzystaniu wskazuje na popyt albo na źle ułożone godziny: pokoje stoją puste. Śledź te przekroje:
- wykorzystanie według dni tygodnia, żeby znaleźć dni na ukierunkowaną ofertę;
- wykorzystanie według pory dnia, które odsłania martwe okna przedpołudniowe;
- wykorzystanie poszczególnych pokoi, bo pokój V.I.P. i grota solna mają inną dynamikę niż pozostałe;
- liczbę gości na rezerwację w Złotym Źródle na tle pojemności 2-4 osób, bo od niej zależą wykorzystanie miejsc i koszt rezerwacji.
Z tych przekrojów wynikają konkretne kroki: inny układ bloków, przesunięcie ludzi na godziny szczytu albo pakiet dla grupy w większym pokoju. Jak wyglądają poszczególne pokoje, zobaczysz w ich opisie na stronie obiektu.
Średnia wartość wizyty i jej struktura
Średnia wartość wizyty dopełnia podstawową trójkę z drugiej strony: mówi, ile zostawia u ciebie jedna rezerwacja lub jeden gość. Wzór: przychód z wizyt w okresie podzielony przez liczbę wizyt. Ustal z góry, czy liczysz na rezerwację, czy na gościa. W prywatnych pokojach, gdzie na jeden blok przychodzi para albo grupa, opłaca się śledzić obie wartości, bo prowadzą do różnych decyzji.
Sama średnia niewiele mówi; dopiero jej składowe pokazują, gdzie jest miejsce na wzrost. W formacie Lázně Pramen są trzy: kąpiel piwna lub winna, masaż w grocie solnej Szafirowe Źródło oraz dodatki. Masaż relaksacyjny, aparaturowy drenaż limfatyczny czy aplikacje błotne i torfowe można dobrać przed kąpielą albo zarezerwować osobno (drenaż limfatyczny tylko osobno). Osobnej pozycji za napoje nie ma: w cenę kąpieli piwnej wliczone jest piwo jasne lub ciemne bez limitu z przekąskami, a w cenę kąpieli winnej butelka wina z talerzem owoców i serów.
Napoje i przekąski są więc kosztem wizyty, a nie przychodem. Śledź ich zużycie na rezerwację: przy stałej cenie pakietu każdy wzrost zużycia przekłada się wprost na marżę rezerwacji.
Bony podarunkowe nie należą do średniej wartości wizyty. Sprzedany bon nie jest jeszcze przychodem, tylko przedpłatą; przychodem staje się w chwili realizacji albo wtedy, gdy wygaśnie niewykorzystany. Sprzedaż bonów (wpływ gotówki) i ich realizacje prowadź więc osobno. W wykorzystaniu pokoi i w RevPATH widać tylko realizacje, a sprzedaż bonów mówi o płynności i o tym, ile pracy czeka obiekt w kolejnych miesiącach. Szerzej piszemy o tym w artykule o ekonomice bonów podarunkowych. W raporcie śledź:
- średnią wartość rezerwacji według typu pokoju;
- udział rezerwacji z masażem;
- udział rezerwacji z dodatkami;
- zużycie napojów i przekąsek na rezerwację jako pozycję kosztową;
- sprzedaż bonów i ich realizacje w dwóch osobnych wierszach.
Jedna pułapka: średniej wartości wizyty nie wolno podnosić kosztem wykorzystania. Agresywna sprzedaż dłuższych bloków zawyży wartość wizyty, ale zmniejszy liczbę bloków, które zmieszczą się w dniu. Czytaj ją zawsze razem z RevPATH i wykorzystaniem, nigdy osobno.
Wskaźnik powrotów i no-show: kondycja popytu
Pierwsze trzy wskaźniki mówią, co stało się z czasem i pieniędzmi. Dwa kolejne dotyczą samego popytu: czy goście wracają i czy przychodzą na umówiony termin. Wskaźnik powrotów to liczba wizyt powtórnych w okresie podzielona przez liczbę wszystkich wizyt, razy 100. Można też liczyć udział klientów, którzy przyszli więcej niż raz. Ponowna wizyta stałego gościa zwykle kosztuje mniej niż pozyskanie nowego, dlatego powroty to jedna z tańszych dróg wzrostu.
W spa z prywatnymi pokojami powroty trzeba jednak czytać ostrożnie. Duża część wizyt to prezenty i jednorazowe okazje, więc niski wskaźnik nie musi oznaczać kłopotu z jakością, tylko charakter produktu. Licz go osobno dla gości z własną rezerwacją i dla tych, którzy przyszli z bonem podarunkowym - w tej drugiej grupie każdy powrót jest premią. Warto też sprawdzać, ilu obdarowanych wraca później jako płacący klienci.
No-show, czyli rezerwacje, na które nikt nie przyszedł i których nikt wcześniej nie odwołał, uderzają w przychód bezpośrednio. Wzór: liczba niezrealizowanych rezerwacji podzielona przez liczbę potwierdzonych, razy 100. Każdy taki przypadek to pusty pokój, którego zwykle nie da się już zapełnić, bo blok jest długi i sprzedawany z wyprzedzeniem. Odróżniaj no-show od odwołania w terminie, na którego miejsce wszedł inny gość - wnioski są inne. Wysoki wskaźnik no-show prowadzi do konkretnych działań:
- przypomnienie e-mailem lub SMS-em przed terminem;
- dodatkowe potwierdzenie przy droższych blokach;
- jasne zasady anulowania i ewentualna zaliczka przy większych grupach;
- lista rezerwowa na terminy szczytowe, żeby zwolniony blok szybko znalazł nowego gościa.
Oba wskaźniki czytaj w trendzie. Pojedynczy tydzień zawsze trochę skacze, ale utrzymujący się wzrost no-show albo spadek powrotów to wczesny sygnał, że coś na drodze gościa od rezerwacji do wizyty nie działa.
Udział kosztów pracy i wydajność zmiany
Przychody to połowa obrazu. W małym spa największą pozycją kosztową, na którą operator ma realny wpływ, jest zwykle praca, więc udział kosztów pracy w przychodach powinien być w każdym raporcie miesięcznym. Wzór: koszty pracy w okresie podzielone przez przychód z tego okresu, razy 100. Wynik mówi, ile z każdego euro przychodu pochłaniają recepcja, obsługa pokoi i masażyści.
Ten wskaźnik czytaj razem z wykorzystaniem, bo koszt pracy zależy od zmiany, a nie od pojedynczej rezerwacji. Zespół obiektu w naszym formacie to zwykle 4-6 osób, a gdy zmiana się zaczyna, koszt biegnie bez względu na to, czy pokoje są zajęte. Udział kosztów pracy poprawia się więc przede wszystkim przez dopasowanie grafiku do popytu: mocniejsza obsada w szczycie, szczuplejsza w martwych oknach, zamiast równej liczby ludzi przez cały dzień.
Uzupełnieniem jest wydajność: przychód na przepracowaną godzinę albo liczba obsłużonych rezerwacji na zmianę. Rosnąca wydajność przy spadającym udziale kosztów pracy oznacza dobrze ułożone zmiany. Jeśli oba wskaźniki psuje to samo przedpołudniowe okno, winowajca jest oczywisty. Śledź:
- udział kosztów pracy według dni tygodnia i zmian;
- przychód na przepracowaną godzinę personelu;
- liczbę rezerwacji na zmianę;
- udział zmiennej części wynagrodzenia związanej z dosprzedażą masaży i dodatków.
Dla osób, które rozważają prowadzenie obiektu w ramach franczyzy: nasz model obejmuje dwa tygodnie szkolenia personelu, a miesięczne koszty operacyjne obiektu szacujemy na 15 000-25 000 euro. W tych ramach mieści się koszt pracy, dlatego trafia on także do raportu, który czyta inwestor.
Oceny online jako wskaźnik operacyjny, nie tylko marketingowy
Oceny online zwykle lądują w worku z danymi marketingowymi, ale w małym spa to pełnoprawny wskaźnik operacyjny. Średnia ocena w serwisach z recenzjami i w mapach decyduje o tym, ilu nowych gości w ogóle zarezerwuje wizytę. Przy produkcie kupowanym okazjonalnie i często w prezencie cudze opinie ważą więcej niż przy zwykłej usłudze. Dlatego ocena należy do raportu miesięcznego obok przychodów i kosztów.
Śledź trzy rzeczy, nie tylko średnią. Pierwsza to jej zmiana w czasie: słaby miesiąc sprzed dwóch lat waży inaczej niż świeży spadek. Druga to liczba nowych recenzji - przy małym dopływie kilka negatywnych ocen poruszy średnią mocniej, niż powinno. Trzecia to reakcja na recenzje: jak szybko i jak często odpowiadasz. Odpowiedź na krytykę nie jest obroną, tylko sygnałem dla przyszłych gości, że ktoś pilnuje jakości.
Połącz oceny z resztą wskaźników. Jeśli spada wskaźnik powrotów, a w recenzjach powtarza się ten sam motyw - czekanie, temperatura kąpieli, obsługa - masz konkretny punkt do poprawy, a nie mgliste przeczucie. Nasze wanny, ręcznie robione z dębu i modrzewia, utrzymują temperaturę 35-38 °C; jej stabilność widać potem w recenzjach, więc trzeba jej pilnować w codziennej pracy, a nie od przypadku do przypadku. Prosty rytm pracy:
- raz w miesiącu zapisz średnią ocenę i liczbę nowych recenzji;
- pogrupuj powtarzające się pochwały i skargi według tematów;
- do każdego powracającego tematu przypisz konkretne działanie;
- sprawdź, czy po zmianie temat znika z kolejnych recenzji.
Inne tematy związane z prowadzeniem obiektu znajdziesz na naszym blogu.
Jak ze wskaźników zbudować raport, który prowadzi do decyzji
Pojedyncze wskaźniki są przydatne, ale prawdziwa wartość pojawia się wtedy, gdy złożysz je w jeden miesięczny przegląd i wyciągniesz z niego działania. Dobry raport małego spa mieści się na jednej stronie i prowadzi od pieniędzy, przez pojemność, do popytu i kosztów. Kolejność: RevPATH i wykorzystanie na górze, średnia wartość wizyty z rozbiciem na składowe w środku, powroty, no-show i udział kosztów pracy na dole, oceny online jako kontekst. Sprzedaż i realizacje bonów podarunkowych dopisz osobno, żeby nie mieszały się z przychodem z zabiegów.
Przy każdym wskaźniku podaj trzy wartości: bieżący okres, poprzedni okres i trend. Bez trendu pojedyncza liczba kusi do nerwowych reakcji na zwykłe wahania sezonowe. Pod liczbami zostaw miejsce na dwa, trzy zdania z konkretnym krokiem na kolejny miesiąc: otworzyć okno czasowe, przestawić zmiany, uruchomić ofertę na słaby dzień, wzmocnić przypomnienia przy rosnącym no-show. Raport bez decyzji to tylko archiwum.
Wskaźniki działają razem. RevPATH mówi, czy jest problem. Wykorzystanie i średnia wartość wizyty pokazują, po której stronie on leży - wolumenu czy ceny. Powroty, no-show i udział kosztów pracy podpowiadają, czy przyczyna tkwi w popycie, czy w zarządzaniu obiektem. Dopiero razem dają obraz zamiast zagadki. Ta logika działa tak samo w jednym obiekcie, jak w sieci franczyzowej, która porównuje swoje lokale.
Dla operatorów, którzy myślą o rozwoju w ramach franczyzy, te wskaźniki są wspólnym językiem centrali i obiektu, a dla inwestorów narzędziem oceny kondycji obiektu bez codziennej obecności na miejscu. W naszym modelu od podpisania umowy do otwarcia mija około sześciu miesięcy, a przez pierwsze trzy miesiące nie płaci się royalty, więc pierwsze raporty służą głównie do ustawienia pracy obiektu. Jeśli chcesz omówić, jak czytać te wskaźniki w twojej sytuacji, napisz do nas przez stronę kontaktową - umówimy konsultację.
Źródła
- Xotels - KPI for Spa Revenue Management: SUR, ATR, REVPATH, SREVPOR - www.xotels.com
- Global Wellness Summit - Spa Profitability Handbook (wykorzystanie gabinetów zabiegowych) - www.globalwellnesssummit.com